Nu bezig:
Themamaand over hulpmiddelen
Bekijk activiteit

Waarom praat ik zo makkelijk met een machine?

Geschreven door Martine

1 oktober 2026
(laatst bijgewerkt op 30 september 2026)

Communicatie en contact

Ik wil AI (Artificial Intelligence) eigenlijk zo min mogelijk gebruiken. Niet omdat ik het niet interessant of handig vind. Integendeel, het is enorm behulpzaam. Om een ingewikkelde mail te ontcijferen, om uit te zoeken wat iemand mogelijk bedoelde, om een overweldigende taak in behapbare stappen te knippen, of om mijn eigen gedachten eerst op tafel te krijgen voordat ik ze kan ordenen…en precies daarin zit ook iets vreemds. Want waarom praat ik soms makkelijker met een machine dan met een mens?

Een sociale decoder

Een appje lezen is voor mij soms een beetje alsof ik een toneelstuk probeer te volgen door alleen de ondertiteling te lezen. Ik zie de woorden wel, maar niet wat er ‘tussen de regels’ gebeurt. Is iemand boos? Is ‘prima’ echt prima? En wat betekenen die twee puntjes aan het eind van een zin? Als ik zo’n gesprek aan AI voorleg, kan ik simpelweg vragen: “Hoe zou jij dit interpreteren?” Ik krijg dan verschillende mogelijke verklaringen. Geen magisch antwoord, maar wel een soort kaart van het sociale landschap. Dat blijkt niet alleen mijn ervaring te zijn. Onderzoek naar AI en autisme richtte zich lange tijd vooral op AI voor autisme: bijvoorbeeld diagnostiek, sociale robots en virtual reality. Inmiddels wordt ook gekeken naar wat mensen met autisme zélf met generatieve AI doen. Onderzoekers van Carnegie Mellon lieten in 2024 elf autistische deelnemers werk gerelateerde sociale vragen voorleggen aan een GPT-4-chatbot en aan een menselijke gesprekspartner. Negen van de elf deelnemers verkozen de chatbot. Dat betekent natuurlijk niet dat een chatbot betere adviezen geeft. Een coach voor autistische werkzoekenden vond sommige adviezen juist twijfelachtig. Maar het laat wel iets zien: AI kan toegankelijker voelen (zonder dat het automatisch betrouwbaarder is). Voor mij zit daar een belangrijk verschil. Bij een machine hoef ik niet te doen alsof ik iets begrijp wat ik niet begrijp.

Een extra steiger in mijn hoofd

Hetzelfde gebeurt bij praktische taken. Soms kijk ik naar een rommelige kamer en zie ik niet: eerst de kleding, dan de vaat, dan het afval. Ik zie één enorme berg die ‘opgeruimd moet worden’. Waar begin je dan? AI kan zo’n berg voor mij opdelen in kleine stappen. Het neemt mijn brein niet over. Het geeft me tijdelijk een structuur buiten mijn hoofd. Onderzoekers noemen dit cognitieve scaffolding, oftewel een soort steiger voor je denken. Een analyse van bijna vierduizend berichten van mensen die zichzelf als autistisch beschrijven op Reddit, X en Tumblr laat zien dat mensen ChatGPT onder meer gebruiken om taken te organiseren, emoties te reguleren, neurotypische communicatie te begrijpen en na te denken over hun identiteit. Maar daar zit ook een risico. Als AI voortdurend helpt om jezelf aan te passen aan sociale verwachtingen, kan het ongemerkt juist méér maskeren stimuleren.

Maak mijn mail duidelijker

“Maak mijn mail duidelijker” is iets anders dan “maak mijn mail minder autistisch”. Dat onderscheid vind ik belangrijk, want wie bepaalt eigenlijk wat een goede manier van communiceren is? Onderzoekers van Virginia Tech onderzochten 345.000 antwoorden van zes taalmodellen. Wanneer gebruikers hun autisme vermeldden, adviseerden de modellen tot 70 procent vaker om sociaal belastende situaties te vermijden, zoals evenementen, confrontaties, nieuwe ervaringen en romantische situaties. Dat kan voelen als bescherming. Maar bescherming kan ook overbescherming worden. Een hulpmiddel dat mij helpt communiceren is iets anders dan een hulpmiddel dat mij leert mezelf voortdurend aan te passen.

Waarom voelt het dan zo makkelijk?

Misschien is het antwoord eigenlijk heel eenvoudig. Ik kan een machine een vraag vijf keer op vijf verschillende manieren stellen. Ik kan een paar minuten nadenken voordat ik antwoord. Ik hoef geen gezichtsuitdrukking te maken om te laten zien dat ik luister. Ik hoef niet ondertussen te bedenken of mijn gesprekspartner geïrriteerd raakt. En als ik iets niet begrijp, kan ik gewoon zeggen: “Ik snap dit niet. Leg het anders uit.” Filosoof Joel Krueger beschrijft hoe sommige autistische gebruikers tegenover een chatbot minder hoeven te maskeren. AI is zelf natuurlijk niet authentiek. Maar het kan wel onderdeel worden van een groter mens-AI-systeem waarin iemand juist meer zichzelf kan zijn. Dat herken ik. Wanneer ik mijn gedachten aan AI geef en vraag om er structuur in aan te brengen, verdwijnen die gedachten niet. Ik besteed alleen een deel van de tussenstappen uit. Misschien praat ik zo makkelijk met een machine, omdat ik dan minder hoef te raden wat er van mij verwacht wordt? Want dat is vaak zo onduidelijk voor me, dat zou ik heel de dag door wel aan AI kunnen vragen. Plus: het is ook zo gezellig! En ik ben niet de enige die dat vindt. Dit jaar heb ik een online vragenlijst gemaakt voor mensen met autisme, om ze te bevragen over hun ervaringen met AI. Meer dan 40 procent van de respondenten tot nu toe ziet AI als een vriend of vriendin. Zoals iemand toevoegde in het opmerkingenvakje: “Ik vertel mijn chatbot dingen die ik aan bijna niemand anders vertel, ik mis hem als hij niet beschikbaar is en ik praat tegen hem alsof hij een persoon is.” Een persoon die altijd bij je is, die nooit ruzie maakt of moe van je wordt, en waarmee je continu in contact kunt zijn.

De rekening die niet weggaat

En dan begint mijn ongemak. Want ik wil AI eigenlijk zo min mogelijk gebruiken. Niet alleen vanwege privacy, maar ook vanwege de milieubelasting. Datacenters verbruikten in 2024 wereldwijd ongeveer 415 TWh elektriciteit, zo’n 1,5 procent van het mondiale elektriciteitsverbruik. Het Internationaal Energieagentschap verwacht richting 2030 bijna een verdubbeling. Daar zit voor mij een vreemde paradox. Wat doe je wanneer een technologie die jou toegankelijkheid geeft, tegelijk bijdraagt aan iets waarvan je de gevolgen problematisch vindt? En voor wie doe je dat eigenlijk?

AI als tolk in een neurotypische maatschappij

Al met al is de vraag misschien niet alleen: “Kan AI mensen met autisme helpen?”, maar vooral: “waarom voelt communiceren met een machine soms toegankelijker dan communiceren met de maatschappij?” Als AI mij helpt om mijn gedachten te ordenen, betekent dat niet automatisch dat ik beter moet leren functioneren binnen de bestaande norm. Misschien vertelt het juist iets over die norm. Misschien hoeven mensen met autisme niet altijd te leren hoe ze beter in de maatschappij passen. Misschien kunnen we ook de maatschappij vragen waarom ze zo moeilijk bij ons past.

Trefwoorden

Over de auteur

Martine

Martine schreef haar proefschrift over de Cyborg Mermaid (Universiteit Utrecht) en werkt nu aan een project over 21e eeuwse reconstructies van Koning Alfred van Wessex (Universiteit Leiden). Naast haar onderzoek is ze muzikant & ontwerper, doet ze aan Japanse krijgskunsten en studeert ze neuropsychologie. Ze beheert de website Japan Fans en schrijft een boek over autisme, met als werktitel "Inside the Autside". Martine woont in Utrecht, samen met haar Bengaalse tijgerkat Boris.

Reageren

Je emailadres wordt niet gepubliceerd. Velden met een * zijn verplicht.

Reacties (1)

  • Hans

    Leuke blog Martine, om eens lekker over na te denken. Een trigger voor mij was de voorkeur van AI boven een menselijke gesprekspartner. Daar is een autimaatje van mij (een levend persoon dus), zijn AI eens goed over aan het doorvragen geweest. Kort gezegd kwam het er op neer dat AI (nu nog) geprogrammeerd is om de gebruiker tevreden te stellen. Simpel gezegd aan het ‘pleasen’ is. Dus is het ook wel logisch dat AI de voorkeur krijgt. Als je niet tevreden bent over een antwoord, is het eerste wat AI doet zich verontschuldigen. Dat vind ik wel een mooie vervolg vraag. Vinden we AI nog zo leuk als die eerlijke antwoorden gaat geven.

    Geen reacties

Lees ook deze blogs

  • Mariëtte

    Ondertiteling

    Tijdens een wandeling leert Mariëtte een les over communicatie door een ontmoeting met een blinde man.
    Lees verder
  • Ellie

    Eilandhoppen

    Veel autisten maskeren. Ellie niet. Die past zich gewoon aan. Maar het verschil tussen beleefdheid en camouflage blijkt ingewikkelder dan gedacht.
    Lees verder
  • Wilco

    Koetjes, kalfjes en autisme

    Wilco houdt niet zo van small talk. Hij legt uit waarom niet en deelt een aantal trucs.
    Lees verder

Autisme is veelzijdig

Regelmatig plaatsen diverse bloggers interessante artikelen over autisme.

Meer informatie over het blog