Nu bezig:
Themamaand over hulpmiddelen
Bekijk activiteit

Van rust nemen naar rust voelen

Geschreven door Daan

7 mei 2026
(laatst bijgewerkt op 7 mei 2026)

Autisme en rust

Mijn zenuwstelsel draagt de sleutel

Als ik aan rust dacht, zag ik dat lange tijd vooral als een vorm van niets doen. Even uitpluggen. Even liggen. Even verdwijnen onder een deken of vroeg naar bed gaan in de hoop dat slaap me zou vullen met nieuwe energie. Ik ontdekte echter dat rust veel complexer is dan zitten of liggen in stilte. Want wat gebeurt er als mijn lichaam wél rust, maar ik vanbinnen alles behalve rust ervaar?

Rust, zo leerde ik, is niet alleen een handeling — het rusten — maar vooral een staat van zijn – rust voelen. Die staat van zijn is niet te bereiken door simpelweg iets in te plannen of door iets te moeten – het ontspannen. Rust ontstaat wanneer mijn zenuwstelsel durft te zakken, wanneer mijn lichaam gelooft dat het veilig genoeg is om los te laten.

Onveilig stilzitten

Ik ben opgegroeid in een wereld waarin productiviteit gelijkstaat aan waarde. Hard werken is goed, harder werken is beter, en pas als alles gedaan is mag ik rusten. Die vorm van rust is vooral functioneel: snel opladen zodat ik weer verder kan. Het is rust als instrument, niet als een dieper liggende behoefte.

Dus plan ik pauzes alsof het een afspraak betreft. Een afspraak niet met mezelf, maar met wat er van me verwacht wordt. Ik leg mezelf neer op een moment dat zogenaamd geschikt is en verwacht dat mijn lichaam daarin meegaat. Maar als mijn zenuwstelsel in actie-stand staat — door stress, verwachtingen, prikkels, perfectionisme — dan voelt stilzitten helemaal niet rustgevend. Rust voelt zo juist als onveilig. Alsof er onder die stilte een storm schuilgaat die ik liever niet onder ogen kom.

De pauzeknop die niet werkt

Ik heb vaak met mijn lichaam in de klem gezeten terwijl ik in mijn hoofd een vlucht aan gedachten voelde rondfladderen. Wat moet ik nog doen? Wat ben ik vergeten? Dat overactieve scannen – dat eindeloze zoeken naar houvast – is geen karakterfout, maar een beschermingsmechanisme van het zenuwstelsel. Mijn zenuwstelsel dat op zoek is naar veiligheid.

Ik kan dus pauze nemen en toch gespannen blijven. Soms verergert zo’n pauze mijn spanning zelfs. Niet omdat rust verkeerd is, maar omdat stilte zonder veiligheid geen rust creëert, maar eerder onrust zichtbaar maakt. Als een luide kreet in mezelf het anders te doen.

Onzichtbare basis

Ik heb lang gedacht dat ik gewoon niet goed kan ontspannen. Inmiddels herken ik het patroon: als mijn hoofd blijft draaien terwijl mijn lichaam stilzit, komt dat omdat mijn systeem niet bewust durft te zakken. Als ik mijn ogen sluit maar mijn hartslag hoog blijft, dan staat mijn zenuwstelsel simpelweg nog in de waakstand. Het vertrouwt de situatie niet genoeg om te kunnen ontspannen. Als ik in zo’n staat probeer te ontspannen, blijft mijn hoofd nog steeds gas geven en mijn lichaam op de rem staan. Het enige wat ik dan voel is een onprettige eenzaamheid.

Jaren van aanpassen, scannen, presteren en maskeren, het niet kunnen accepteren van het het neurodivers zijn, laten sporen na. Mijn brein is getraind om alert te zijn. Mijn lichaam heeft geleerd dat rust gevaarlijk is en dus onprettig voelt. Dat beweging veiliger is dan verstilling. Controle houden voelt beter dan vertrouwen. Stilte is dan geen rustpunt maar een ruimte waarin gedachten vrij spel krijgen tot er ergens halt geroepen wordt.

Daarom is innerlijke rust voor mij iets heel anders dan oppervlakkige stilte. Niet de afwezigheid van geluid, maar de aanwezigheid van veiligheid.

Veilige rust

Goedbedoelde adviezen als “Ga anders even niets doen” of “Leer gewoon ontspannen” werken bij mij veelal averechts. Mijn brein werkt simpelweg anders. Stilte zonder richting voelt voor mij niet als rust, maar als bevriezing. Ik heb ritme nodig, beweging, voorspelbaarheid. Rust is voor mij vaak actieve rust: dingen doen die mijn zenuwstelsel kalmeren en reguleren.

Langzaam verandert rust van iets wat ik af en toe neem naar iets wat ik dagelijks voel. Geen pauze om beter te functioneren, maar een staat van zijn waarin ik aanwezig ben bij mezelf. Rust als fundament in plaats van noodrem. Het vertrouwen in mijn lichaam om lost te laten, het te laten stromen zoals het is. Als een zachte innerlijke staat van zijn waarin ik niet alleen overleef maar ook werkelijk ben.

Trefwoorden

Over de auteur

Daan

Daan is getrouwd, heeft een gezin en goed werk – alles lijkt van de buitenkant goed te gaan, maar van binnen loopt er veel vast. Na vier jaar therapie en boven de 50 krijgt hij de diagnose autisme en gaat op zoek naar zichzelf.

Reageren

Je emailadres wordt niet gepubliceerd. Velden met een * zijn verplicht.

Reacties (15)

  • Corine

    Zo herkenbaar. En mijn Long-COVID doet hier nog een schepje bovenop. Sta constant “aan”. L’theanine helpt mij een klein beetje.
    Als je het “uit-knopje” hebt gevonden, laat het dan even weten.

  • Fred

    Een mooi, herkenbaar verhaal dat een vervolg verdient.

  • Janneke Groen

    Goede blog, herkenbaar.
    Je zegt: “Rust is voor mij vaak actieve rust: dingen doen die mijn zenuwstelsel kalmeren en reguleren.”
    Kun je een aantal voorbeelden noemen van wat je dan doet?

  • Hans

    Deze voel ik wel. Het antwoord , wat dan precies,gaat waarschijnlijk wel een blog opleveren.
    Ik stuur het je vast al persoonlijk.

  • Linda

    Spot on! Heel herkenbaar. Ben benieuwd naar hoe je rust ‘als staat van zijn’ onder de knie krijgt. Misschien in een volgende blog?

  • Jeroen

    Wat een fijn en herkenbaar verhaal.

Lees ook deze blogs

  • Daan

    Mijn 7 paden naar rust

    Rust kan je op allerlei verschillende manieren vinden. In dit stuk neemt Daan je mee op rondleiding langs zijn 7 wegen naar rust.
    Lees verder
  • Rianne

    Rust?

    Alle goedbedoelde adviezen en uitdrukkingen over rust zorgen bij Rianne eerder voor onrust. Wat is rust en wat kan/moet ze ermee? Voor Rianne is rust niet vanzelfsprekend en kan zelfs Rust voor on-rust zorgen.
    Lees verder
  • Martine

    Over dieren, resonantie en een wereld die terugspreekt

    In dit blog schrijft Martine over autisme, dieren en resonantie: wanneer de wereld niet overweldigt maar terugspreekt. Wat als rust geen stilte is, maar een relatie?
    Lees verder

Autisme is veelzijdig

Regelmatig plaatsen diverse bloggers interessante artikelen over autisme.

Meer informatie over het blog