Afwijkende sensorische gevoeligheid Volwassenen met autisme kunnen zowel overgevoelig als ondergevoelig zijn voor zintuiglijke prikkels. Belang Een afwijkende sensorische gevoeligheid is één van de criteria voor de diagnose autisme. In DSM-5 wordt het omgeschreven als “hyper- of hyporeactiviteit op zintuiglijke prikkels”. Volwassenen met autisme kunnen zowel overgevoelig als ondergevoelig zijn voor prikkels. Sensorische gevoeligheidsproblemen kunnen van invloed zijn op een breed scala aan levensdomeinen, zoals werk, school, sociale relaties, vrije tijdsbesteding, sporten, gezond eten, seksualiteit enzovoort. Naast problemen kan sensorische overgevoeligheid ook plezier geven. Hoe vaak komt het voor? Artboard 19 35% van de volwassenen in de algemene bevolking ervaart verhoogde sensorische gevoeligheid Artboard 19 85% van de volwassenen met Tourette Syndroom ervaart verhoogde sensorische gevoeligheid Artboard 19 90% van de autistische volwassenen heeft een afwijkende sensorische gevoeligheid in ten minste 1 modaliteit Artboard 19 65% van de autistische volwassenen heeft een hoge mate van afwijkende sensorische gevoeligheid Percentage volwassenen met autisme dat afwijkende sensorische gevoeligheden vertoont Artboard 19 43% Geluid Artboard 19 23% Visueel (licht) Artboard 19 37% Reuk & geur Artboard 19 47% Huidcontact Ervaringen van autistische volwassenen “Ik kan geen gehakt eten, omdat het voor mij voelt alsof ik grind zit te eten. Ik heb een zonnebril nodig wanneer ik autorijd, zelfs op een bewolkte dag. Ik kan er niet tegen als iemand anders aan mijn haar zit. Daarom knip ik zelf mijn haar. Ik kan niet tegen het gevoel van water dat langs mijn lichaam stroomt. Daarom moet ik me wassen of in bad gaan in plaats van douchen.” “Ik heb vooral moeite met onverwachte prikkels, zoals plotseling aangeraakt worden, een telefoon die opeens afgaat of een hond die hard begint te blaffen. ” “Ik had vorig jaar een niersteen. Mensen zeggen dat dit nog pijnlijker is dan bevallen en de dokter zei dat andere patiënten op hun knieën binnen komen van de pijn, terwijl het voor mij reuze meeviel. Ik wil niet zeggen dat ik nergens last van had, maar het was blijkbaar niet zo erg als anderen. ” “Elke keer als het fluitsignaal van de trein gaat of een vrachtwagen achteruit gaat rijden en van die piepjes maakt, voel ik me haast gedwongen om mijn oren te bedekken. Het is pijnlijk, ook al lijken anderen nergens last van te hebben. In het magazijn waar ik werk draag ik altijd oordoppen en sinds ik dat ben gaan doen, heb ik een stuk minder last van stress. ” “Ik wou dat ik van mijn gevoeligheidsproblemen af kon. Ik heb last van elk zintuig (al valt het mee met licht) en het beïnvloedt vrijwel elk aspect van mijn leven. Geluid en huidcontact zijn zeker de ergste. Ik heb er weinig plezier aan om een restaurant, pretpark of feestje te bezoeken, vanwege het geluidsniveau. Ik koop altijd dezelfde kleren, omdat ik de meeste stoffen en soorten kleding (bijvoorbeeld een kraag of een halflange broek) niet uit kan staan.” “Als kind was ik ondergevoelig, tegenwoordig ben ik overgevoelig. Het niveau van mijn gevoeligheid heeft meestal te maken met mijn motivatie, stemming en energieniveau. Als ik hyperactief ben, ben ik overgevoelig, maar als ik depressief of ongemotiveerd ben heb ik minder last van sensorische prikkels. Dan merk ik ze nauwelijks op. ” “Zoals andere mensen op hun calorieën letten zo let ik op mijn decibels. Ik kan ongeveer 100 “geluidseenheden” per dag verdragen. Naar een drukke plek, zoals een winkelcentrum gaan, kost me 75 eenheden. Als ik tegen die tijd al 50 eenheden opgebruikt heb aan werken en reizen dan ga ik over mijn grens heen en raak ik overprikkeld. Maar als ik op dat moment nog maar 25 eenheden heb gebruikt dan heb ik er niet zo’n last van, ook al is het er even druk.” Betekenis voor autismevriendelijk Nederland In autismevriendelijk Nederland wordt rekening gehouden met de sensorische behoeften van volwassenen met autisme, waar in veel gevallen ook mensen zonder autisme baat bij kunnen hebben. Er zijn voorzieningen waardoor zij bijvoorbeeld in stilte kunnen reizen of winkelen, met minder lawaai de bioscoop of kermis kunnen bezoeken of de mogelijkheid hebben om zich tijdelijk terug te trekken wanneer zij overprikkeld raken. Ook wordt rekening gehouden met de mogelijkheid van ondergevoeligheid en de schade die dit mogelijk op kan leveren aan bijvoorbeeld het gehoor. Tenslotte wordt er niet alleen rekening gehouden met individuele verschillen tussen autisten (die niet allemaal van dezelfde prikkels last hebben), maar ook met verschillen tussen momenten bij dezelfde persoon (die bepaalde prikkels soms wel en soms niet kan hebben). Links Moya Kinnealey (1995), A Phenomenological Study of Sensory Defensiveness in Adults Robert Jones e.a. (2003), First-hand accounts of sensory perceptual experiences in autism: a qualitative analysis Susan Leekam e.a. (2007), Describing the Sensory Abnormalities of Children and Adults with Autism Olga Bogdashina (2016), Sensory perceptual issues in autism and asperger syndrome: different sensory experiences-different perceptual worlds Stefan Scheydt e.a. (2017), Sensory overload: A concept analysis Beth Belluscio e.a. (2017), Sensory sensitivity to external stimuli in Tourette syndrome patients Marieke Kuiper e.a. (2018), The Dutch Glasgow Sensory Questionnaire: Psychometric propertiesof an autism-specific sensory sensitivity measure